ในบทความล่าสุด [จะรู้ได้อย่างไรว่าโน้ตเทนชั่นอันไหนใช้ได้ อันไหนใช้ไม่ได้?] ผมได้อธิบายวิธีการดูเบื้องต้นเกี่ยวกับการเลือกใช้โน้ตเทนชั่นไปแล้วนะครับ ซึ่งผมกล่าวไว้ว่าให้ดูที่มิติการสร้างเสียงประสานควบคู่เพื่อหา Avoid Note (โน้ตที่ควรเลี่ยง) แล้วระวังการใช้โน้ตนั้นในโซโล่
ในบทความที่แล้วผมยกตัวอย่างแค่กับบันไดเสียง C เมเจอร์ วันนี้ผมเลยจะมายกตัวอย่างด้วยบันไดเสียงอื่นๆ อีกสัก 3 บันไดเสียง เพื่อให้เห็นภาพวิธีการหา Avoid Note เบื้องต้นชัดขึ้นนะครับ สำหรับผู้ที่ยังศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคอร์ดและบันไดเสียงไม่ลึก
<แนะนำให้อ่านบทความที่แล้วก่อนนะครับ>
ทวนขั้นตอนการหาโน้ตเทนชั่นและ Avoid Note
ในบทความก่อน ผมได้เริ่มจากอธิบายวิธีการสร้างคอร์ดรวมถึงโน้ตเทนชั่นไว้คร่าวๆ ดังนี้
สมมติเราจะสร้างคอร์ด CMaj7 จากบันไดเสียง C เมเจอร์ ตามหลักทฤษฎีดนตรีตะวันตก เราจะทบโน้ตขั้นคู่สามไปเรื่อยๆ บนบันไดเสียงโดยเริ่มจากตัว C ที่จะเป็นชื่อคอร์ด ถูกไหมครับ? และหากเราทบโน้ตขั้นคู่สามต่อไปอีกเรื่อยๆ จะได้โน้ตเพิ่มอีก 3 ตัว ซึ่ง 3 ตัวนี้คือโน้ตเทนชั่น
แต่เมื่อพิจารณาตามหลักการหา Avoid Note เบื้องต้นแล้ว ทำให้เราได้ทราบว่าโน้ตเทนชั่นที่สามารถใช้ได้กับคอร์ด CMaj7 บนบันไดเสียง C เมเจอร์ คือ 9th กับ 13th เท่านั้น
ทวนวิธีหา Avoid Note เบื้องต้น
หลักการดูก็คือ
1. โน้ตเทนชั่นนั้นสร้างขั้นคู่ ♭9 กับคอร์ดโทนหรือไม่?
( 2. โน้ตเทนชั่นนั้นสร้างขั้นคู่ทรัยโทน กับคอร์ดโทนหรือไม่? ) (รบกวนหน้าที่หรือไม่)
*และขอระบุเพิ่มเติมจากบทความก่อนคือ :
เจอข้อเดียว ไม่หนักเท่าเจอ 2 ข้อพร้อมกัน / และเจอข้อ 2. ไม่หนักเท่าเจอข้อ 1.
ขั้นคู่ ♭9 (รวมถึงขั้นคู่ ♭2) เป็นขั้นคู่เสียงกระด้างที่มีโอกาสทำให้ความเป็นคอร์ดเดิมสูญเสีย
ส่วนขั้นคู่ทรัยโทน ก็เป็นขั้นคู่ที่เป็นคุณสมบัติของคอร์ด 7 โดยในกรณีของคอร์ด CMaj7 บนบันไดเสียง C เมเจอร์ การบรรเลงโน้ต F ทำให้ CMaj7 สูญเสียความเป็น Tonic ของมัน
*ผมขอเคลียร์คำว่า “ขั้นคู่ ♭9 (รวมถึงขั้นคู่ ♭2)” ให้ชัดขึ้นอีกหน่อย โดยการรวมขั้นคู่ ♭2 ในที่นี้คือการที่ขั้นคู่นั้นสามารถเป็นได้ทั้งขั้นคู่ ♭9 และขั้นคู่ ♭2 โดยไม่นับขั้นคู่ ♭2 ที่เกิดจากการพลิกกลับของขั้นคู่ M7th
คอร์ดและบันไดเสียงที่จะลองนำมาทดลองในวันนี้
ผมจะอิงคอร์ดและบันไดเสียงที่มีบันไดเสียง C เมเจอร์ไดอะทอนิกเป็นฐานก่อนนะครับเพื่อความเข้าใจง่าย
และลำดับถัดไป เราก็จะสร้างแต่ละคอร์ดรวมไปถึงโน้ตเทนชั่นตามหลักทฤษฎีดนตรีตะวันตกด้วยการทบโน้ตขั้นคู่สามไปเรื่อยๆ โดยเริ่มต้นจากตัวโน้ตที่จะเป็นชื่อคอร์ด และหา Avoid Note
คอร์ด G7 จากบันไดเสียง G มิกโซลีเดียน
หา Avoid Note : พบ Avoid Note ที่โน้ต C
และตามหลักทฤษฎีดนตรีแจ๊สทั่วไป ก็กำหนดให้โน้ตเทนชั่นที่ใช้ได้สำหรับคอร์ด 7 ที่สร้างจากบันไดเสียงมิกโซลีเดียนคือโน้ต 9th, 13th เท่านั้น และกำหนดให้ 11th เป็น Avoid Note
คอร์ด D-7 จากบันไดเสียง D ดอเรียน
หา Avoid Note : ไม่มี Avoid Note เมื่อเรียงลำดับตามข้างต้น
หากเรียงลำดับใหม่ : พบ Avoid Note ที่โน้ต B
ซึ่งตามหลักทฤษฎีดนตรีแจ๊สทั่วไป ก็กำหนดให้โน้ตเทนชั่นที่ใช้ได้สำหรับคอร์ดไมเนอร์ที่สร้างจากบันไดเสียงดอเรียนคือโน้ต 9th, 11th เท่านั้น และกำหนด 13th เป็น Avoid Note จริงๆ (ไม่เกี่ยวกับคอร์ดไมเนอร์ 6) ลองเช็คดูนะครับ | (แต่บางตำราก็ไม่ได้ห้าม ผมเองยังคงศึกษาอยู่ครับ)
ในขณะที่เมื่อดูตามหลักพิจารณา หากบรรเลงโน้ต 13th ในตำแหน่ง 13th จริงๆ ก็ดูจะไม่มีปัญหา และก็ฟังดูไม่มีปัญหาขนาดนั้น แต่เราก็ไม่รู้นี่ครับ ว่าเครื่องอื่นเขาจะเล่น Harmony ในตำแหน่งที่จะสร้างปัญหากับเราหรือเปล่า เพื่อความปลอดภัย เขาเลยคงจะกำหนดให้เป็น Avoid Note ไปเลย ((ข้อความส่วนนี้เป็นความเห็นส่วนตัวล้วนๆเลยนะ))
แต่ในบริบทเพลงประเภท Modal โน้ต 13th (6th) กลับเป็นโน้ตที่สร้างคาแรกเตอร์ของความเป็นดอเรียน และการใช้โน้ตนี้ก็ทำให้ฟังดูเพราะนะครับ | อย่างที่บอก มันมีหลายปัจจัยนะครับ
คอร์ด FMaj7 จากบันไดเสียง F ลีเดียน
หา Avoid Note : ไม่พบ Avoid Note
และตามหลักทฤษฎีดนตรีแจ๊สทั่วไป ก็กำหนดให้โน้ตเทนชั่นที่ใช้ได้สำหรับคอร์ด Maj7 ที่สร้างจากบันไดเสียงลีเดียนคือโน้ต 9th, #11th, 13th ซึ่งก็คือใช้ได้ครบทุกตัวนั่นเอง
บางคนอาจจะสงสัยว่า อ่าว ตรงนี้ก็มีทรัยโทนหรือเปล่า ไม่เป็นไรเหรอ ซึ่งเป็นความสงสัยของผมด้วยเหมือนกันครับ 555 แต่อย่างที่บอกไปว่าการเจอทรัยโทนไม่หนักเท่าการเจอ ♭9
และหากพิจารณาจากหน้าที่ของคอร์ดนี้ที่เป็น Sub-dominant ด้วยตัวหน้าที่ของมันแล้วไม่มีความจำเป็นจะต้องมีความมั่นคงเหมือน Tonic เลยไม่มีปัญหาอะไร อีกทั้งโน้ต #11th เป็นโน้ตที่สร้างคาแรกเตอร์ของความเป็นลีเดียนด้วย
อย่างไรก็ตาม ถ้าผมค้นหาคำอธิบายที่ดีกว่านี้ได้ จะนำมาอธิบายอีกครั้งนะครับ
.
.
.
อย่างที่ผมบอกไปในบทความก่อนว่า นี่เป็นเพียงวิธีพิจารณาเบื้องต้นเท่านั้น โดยในความเป็นจริงยังมีอีกหลายๆ ปัจจัย และก็ขึ้นอยู่กับบริบทการใช้งานด้วย ดังที่เห็นจากตัวอย่าง
แต่ก็เห็นได้ว่าหลักการพิจารณาเบื้องต้นนี้ ค่อนข้างใช้ได้ดีสำหรับด่านแรก และมันก็ค่อนข้างสอดคล้องกับสิ่งที่ถูกกำหนดโดยทั่วไปด้วย อันที่จริงลองค้นหาเกี่ยวกับโน้ตเทนชั่นที่ใช้ได้ของกลุ่มบันไดเสียงหลักๆ ทางอินเทอร์เน็ตดูก็ได้ครับ และลองนำไปเทียบดูนะครับ
นอกจากนี้มันก็ยังสัมพันธ์กับความรู้เรื่องหน้าที่ของคอร์ด (Function) และคุณภาพเสียงของหน้าที่ของคอร์ดด้วยครับ อย่างที่บอกไว้ในบทความก่อน
ความเป็นหน้าที่ของคอร์ดนั้นๆ ก็อาจมีผล เช่น คอร์ดที่ทำหน้าที่ Tonic ก็ควรจะต้องมีความมั่นคงในเสียงให้สมกับหน้าที่ของมัน ขณะที่คอร์ดที่ทำหน้าที่ Dominant นั้น ด้วยตัวหน้าที่ของมันคือมีความไม่เสถียรอยู่แล้ว ก็อาจมีตัวเลือกในการใช้งานต่างๆ ที่ยืดหยุ่นมากขึ้น
และย้ำอีกทีว่า การพิจารณาเรื่องนี้ หลักๆ คือเป็นการพิจาณาในมิติของการสร้างเสียงประสาน และ Avoid Note เป็นเพียงโน้ตที่ควรเลี่ยงเท่านั้น ไม่ได้ห้ามใช้ ซึ่งในมิติของการแต่งทำนองนั้นก็เพียงแต่แค่ระวังการบรรเลง Avoid Note ค้างยาวจนเหมือนเป็นส่วนหนึ่งของเสียงประสาน แต่ถ้าหากเราบรรเลง Avoid Note นั้นเหมือนเป็นโน้ตผ่าน หรือแม้แต่จะจงใจใช้มันด้วยหลักการ Chromaticism เพื่อจะเกลาเข้าหาโน้ตเป้าหมาย การใช้ Avoid Note นี้ก็ไม่มีปัญหาเลย
อย่างไรก็ตาม ก็ต้องดูหลายๆ ปัจจัยด้วยนะครับ และอาจจะต้องหัดวิเคราะห์ด้วยนิดนึง ซึ่งจะเห็นได้ว่าผมเองกล้าที่จะสงสัยถึงสิ่งที่ทฤษฎีกำหนดมา และพยายามหาคำตอบให้กับมัน บางอย่างผมก็จำมันด้วยความที่เขาถือเป็นธรรมเนียมกำหนดกันมา แต่ผมก็พยายามค้นหาคำตอบให้ตัวเองอยู่เรื่อยๆ ดังนั้นผมเลยมักพูดว่าถ้ามีโอกาสก็อยากให้ศึกษารายละเอียดที่ลึกกว่านี้กัน
และอย่าปักใจเชื่อผมทั้งหมด ต้องหมั่นศึกษากันเองด้วยนะครับ : )
ผมเองก็จะคอยอัพเดทตัวเองตลอด และวันใดที่มีข้อมูลที่ดีขึ้น จะปรับปรุงและมานำเสนอใหม่นะครับ : )
ขอบคุณครับ ✌︎
yo23takahashi
บรรณานุกรม;
ธีรัช เลาห์วีระพานิช. ศิลปะการอิมโพรไวส์ดนตรีแจ๊ส. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส, 2563.
Hisae Nakajima, Modern Jazz Piano Lesson Vol.2. Tokyo: DOREMI Music publishing, 2006.
Masahiko Satoh. THEORY Step III. Tokyo: Music College MESAR HAUS, 2012.