อุปสรรคที่มือใหม่ล้วนเจอ… “โซโล่ยังไงดี?”
ก่อนหน้านี้ ในโพสต์ [อุปสรรคที่มือใหม่ล้วนเจอ… “โซโล่ยังไงดี?”] ผมเคยเกริ่นไปว่าสิ่งที่มือใหม่เพิ่งหัดคงจะได้ยินบ่อย ๆ เวลาหัดอิมโพรไวส์ คือต้องรู้จักสร้างประโยค สร้างวลี สร้างเรื่องราวของตัวเอง แล้วเอาเข้าจริงจะสร้างมันขึ้นมาอย่างไรดี มันพอจะมีวิธีการอะไรมั้ยที่จะเป็นหลักจับต้องให้การสร้างเรื่องราวของเรานั้นสะดวกขึ้น
แล้วผมก็ให้คำแนะนำเกี่ยวกับวัตถุดิบ 4 อย่างไปใช่ไหมครับ
I. Arpeggio (Broken Chord)
II. Scale
III. Chromatic Scale
IV. Rhythmic Idea
เดี๋ยววันนี้เราจะมาขยายความในส่วนของ I. Arpeggio (Broken Chord) เพิ่มเติมกันครับ
I. Arpeggio (Broken Chord)
Arpeggio หรือ Broken Chord นั่นก็คือการแตกโน้ตใน Chord Tone รวมถึงโน้ต Tension มาบรรเลงเป็น Arpeggio ครับ ซึ่งจะเริ่มจากโน้ตตัวไหนก็ได้ ลองดูจากตัวอย่างข้างล่างนะครับ ผมยกตัวอย่างด้วยคอร์ด FM7 ที่อยู่ในกุญแจเสียง C โดยโน้ต 1 3 5 7 ของคอร์ดได้แก่ F A C E และโน้ตในวงเล็บคือโน้ต Tension ที่ใช้ได้คือ 9 #11 13 ได้แก่ G B D
แล้วเราก็เอาโน้ตทั้งหมดนี้มาบรรเลงในลักษณะ Arpeggio โดยจะเรียงอย่างไรก็ได้ดังเช่นตัวอย่าง ด้วยลักษณะเหมือนการแตกคอร์ดกระจายโน้ตในคอร์ดออกมาจึงมีชื่อเรียกว่า Broken chord ด้วยครับ นี่ก็จะเป็นวัตถุดิบหลักอย่างแรกของเราที่ใช้ได้แทบทุกสถานการณ์เลยครับ เพราะนักดนตรีคงบรรเลงคอร์ดได้อยู่แล้วใช่ไหมครับ เราก็แค่แยกโน้ตที่เราจะบรรเลงออกมาบรรเลงทีละตัวแค่นั้น
ทดลองสร้างประโยคด้วย Arpeggio
ในเมื่อโน้ตที่อยู่ใน Chord Tone รวมถึงโน้ต Tension ต่างๆ ที่สัมพันธ์กับคอร์ดนั้นๆ เป็นโน้ตที่สามารถใช้ได้อย่างแน่นอนโดยไม่มีปัญหา โดยเฉพาะโน้ต Chord Tone 1 3 5 7 (เพราะโน้ต Tension นั้น ผู้ใช้อาจจำเป็นต้องพอมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างคอร์ดและบันไดเสียงเพิ่มเติมด้วย) เราก็แทบไม่ต้องพะวงหรือกังวลใดๆ ในปัญหาลักษณะเช่น เสียงจะกัดกันมั้ย จะไม่เข้ากันหรือเปล่า เพราะไม่ว่าจะบรรเลงโน้ตตัวไหนใน Chord Tone มันก็เป็นโน้ตเดียวกันกับที่เสียงประสาน (Harmony) โอบอุ้มอยู่แล้ว ดังนั้น ถัดมาก็จะเป็นประเด็นของการสร้างประโยคสร้างทำนองด้วยวัตถุดิบที่เรามี ตอนนี้เรามีโน้ตเป็นตัวเลือกอยู่ 4 ตัวต่อคอร์ดหนึ่งคอร์ด (หากมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโน้ต Tension ด้วยก็จะมีตัวเลือกมากขึ้น) เราจะจัดการกับมันอย่างไรได้บ้าง อันนี้ก็ต้องลองทดลองบรรเลงดูครับ
แม้สีสันอาจจะไม่หวือหวาด้วยตัวเลือกที่มีอยู่จำกัด
แต่ก็แสดงให้เห็นว่าแค่โน้ตใน Chord Tone ก็นำมาสร้างประโยคได้แล้วในเบื้องต้น
Target Tone
และโน้ตทั้งหมดใน Chord Tone นี่แหละครับ ที่จะเป็น Target Tone หรือโน้ตเป้าหมายที่ดี สำหรับด่านแรก ให้โน้ตเหล่านี้เป็นโน้ตที่เราจะมุ่งเข้าหาเวลาที่เราสร้างเรื่องราว สร้างประโยคโซโล่หรืออิมโพรไวส์ด้วยเทคนิคและวิธีการต่างๆ นี่ก็จะเป็นสิ่งที่เราได้เมื่อคุ้นชินกับการฝึกฝน Arpeggio ครับ (และเมื่อมีความรู้ความเข้าใจเรื่องโน้ต Tension ด้วย ก็จะมีตัวเลือกสำหรับโน้ตเป้าหมายเพิ่มมากขึ้น)
นำ Chromaticism มาเสริม
ในโพสต์ที่แล้ว หัวข้อ [ขยายขอบเขต สร้างสีสันด้วย Chromaticism] ผมได้อธิบายเรื่องแนวคิด Chromaticism ไปใช่ไหมครับ แน่นอนว่ามันเอามาผนวกกับการใช้ Arpeggio ได้
โดยผมขอเอาเรื่อง Tension & Release ที่เป็นหนึ่งใน หลักการพื้นฐานของ Chromaticism ตามที่ Liebman กล่าวเอาไว้มาแสดงเป็นตัวอย่างผนวกกับ Arpeggio นะครับ (เพราะส่วนตัวแล้วมองว่าหลักการนี้ทำความเข้าใจได้ง่าย)
Tension and release (*ทวนเนื้อหาในโพสต์ที่แล้ว)
หลักการที่ใช้การสร้าง Tension (ความตึงเครียด) เพื่อ Release (Resolve เกลา) ไปยังทำนองที่เป็นเหมือนบ้าน (ผ่อนคลาย) ซึ่งก็เหมือนความสัมพันธ์ Dominant-Tonic ในดนตรีตะวันตก
หากยกตัวอย่างบนบันไดเสียง C เมเจอร์ไดอะทอนิก การใช้โน้ตลิ่มดำจะเป็นการสร้าง Tension (สร้าง Dissonance เสียงกระด้าง) เพื่อที่จะเกลาเข้าหาโน้ตที่ผ่อนคลาย (ห้องซ้าย) คล้ายกับการทำหน้าที่ของ Leading tone ที่เกลาเข้าหา Tonic (ห้องขวา)
ตัวอย่าง Arpeggio + Chromaticism
ผมนำตัวอย่างเดิมจากหัวข้อทดลองสร้างประโยคด้วย Arpeggioข้างต้น มาเสริมเรื่องของ Chromaticism ครับ (ลูกศรสีแดง) ซึ่งก็คือ หากคิดตามคอร์ดตามบันไดเสียง โน้ตเหล่านี้ไม่อยู่ใน Chord Tone และไม่อยู่ในบันไดเสียงด้วย จึงดูไม่น่าจะใช้ได้ แต่ถ้าเราเข้าใจเรื่อง Chromaticism ก็จะรู้ว่าการใช้นั้นไม่มีปัญหา ประเด็นมีเพียงแค่เราสามารถจัดการใช้งานมันได้อย่างเหมาะสมตามบริบทหรือไม่
โดยในตัวอย่างนี้ ผมพยายามนำเรื่องของ Tension and Release มาใช้ครับ
เรื่องนี้ผมอยากนำมาเป็นตัวอย่างเพื่อแสดงให้เห็นว่า แค่ Arpeggio เราก็สามารถนำมาสร้างประโยคได้แล้ว และหากเข้าใจเรื่อง Chromaticism ด้วย ก็จะยิ่งขยายขอบเขตของการสร้างสีสันให้กับประโยค ให้กับการสร้างเรื่องราวของเราได้มากขึ้นอีกครับ
.
.
.
หวังว่าเนื้อหาโพสต์นี้จะเป็นประโยชน์ไม่มากก็น้อยนะครับ
เดี๋ยวโพสต์ต่อๆไป จะมาขยายความในส่วนของวัตถุดิบอื่นๆอีกครับ
ขอบคุณที่อ่านมาจนจบนะครับ!
ไว้จะทยอยแนะนำเกร็ดอื่น ๆ อีกเรื่อย ๆ ครับ
yo23takahashi
บรรณานุกรม;
DAVID LIEBMAN Official website. (n.d.) A Chromatic Approach to Jazz Melody and Harmony – brief overview. Retrieved Jan. 11, 2021, from https://davidliebman.com/home/ed_articles/a-chromatic-approach-to-jazz-melody-and-harmony-brief-overview/?fbclid=IwAR1aGDTV_wq_pzWbGKXLFWftCXSRrnYbFXYVxsCpVQk8PynZ9x388mzvXoY