อุปสรรคที่มือใหม่ล้วนเจอ “โซโล่ยังไงดี?”

<แนะนำวัตถุดิบ 4 อย่าง>

---

สิ่งที่มือใหม่เพิ่งหัด คงจะได้ยินบ่อย ๆ เวลาหัดอิมโพรไวส์ คือ
ต้องรู้จักสร้างประโยค สร้างวลี สร้างเรื่องราวของตัวเอง
อืม อ๋อ ๆ แล้ว… คือต้องสร้างยังไง? 555
ฟัง และ เลียนแบบ ก็เป็นวิธีการนึงที่ใช่
แต่มันมีวิธีการอะไรอีกมั้ย ที่จะช่วยแนะแนวทาง
ให้การสร้างเรื่องราวของเรานั้นสะดวกขึ้น มีหลักจับต้องได้ง่ายขึ้น
วันนี้ผมจะมาแนะนำวิธีการ
ที่ จริง ๆ ผมเชื่อว่าเราก็รู้ ๆ กัน และใช้กันอยู่แล้ว
แต่แค่จะมาแนะนำเผื่อช่วยให้มีหลักยึดเกาะเวลาแต่งครับ

วัตถุดิบในการอิมโพรไวส์

เราสามารถมองการอิมโพรไวส์เหมือนการทำกับข้าวได้ครับ จะทำอาหารเมนูอะไรสักอย่างให้อร่อยน่ากิน มันก็ต้องเริ่มจากการคัดสรรวัตุดิบใช่ไหมครับ ซึ่งวัตถุดิบเองก็มีทั้งวัตถุดิบหลักและรอง วัตถุดิบหลักคือสิ่งที่สำคัญสุดในเมนูนั้น จะทำไข่เจียว แต่ไม่มีไข่ ก็ทำไม่ได้ ส่วนวัตถุดิบรองก็อาจเป็นพวกเครื่องปรุงต่าง ๆ ใส่หรือไม่ใส่ก็ได้ ถ้าใส่ก็อาจจะอร่อยขึ้น หรือบางทีถ้าใส่เยอะเกินก็อาจกลายเป็นทำให้แย่ลง ซึ่งก็ได้แก่พวกเทคนิคต่าง ๆ | พรรณนามายาว เอาเป็นว่าวันนี้ผมจะมาแนะนำวัตถุดิบที่จะเป็นวัตถุดิบหลักให้เราได้ครับ

I. Arpeggio (Broken Chord)

Arpeggio หรือ Broken Chord นั่นก็คือการแตกโน้ตใน Chord Tone รวมถึงโน้ต Tension มาบรรเลงเป็น Arpeggio ครับ ซึ่งจะเริ่มจากโน้ตตัวไหนก็ได้ ลองดูจากตัวอย่างข้างล่างนะครับ ผมยกตัวอย่างด้วยคอร์ด FM7 ที่อยู่ในกุญแจเสียง C โดยโน้ต 1 3 5 7 ของคอร์ดได้แก่ F A C E และโน้ตในวงเล็บคือโน้ต Tension ที่ใช้ได้คือ 9 #11 13 ได้แก่ G B D

แล้วเราก็เอาโน้ตทั้งหมดนี้มาบรรเลงในลักษณะ Arpeggio โดยจะเรียงอย่างไรก็ได้ดังเช่นตัวอย่าง ด้วยลักษณะเหมือนการแตกคอร์ดกระจายโน้ตในคอร์ดออกมาจึงมีชื่อเรียกว่า Broken chord ด้วยครับ นี่ก็จะเป็นวัตถุดิบหลักอย่างแรกของเราที่ใช้ได้แทบทุกสถานการณ์เลยครับ เพราะนักดนตรีคงบรรเลงคอร์ดได้อยู่แล้วใช่ไหมครับ เราก็แค่แยกโน้ตที่เราจะบรรเลงออกมาบรรเลงทีละตัวแค่นั้น

II. Scale

เราสามารถนำบันไดเสียงที่สัมพันธ์กับคอร์ดนั้น ๆ มาใช้ในการสร้างทำนองขณะบรรเลงคอร์ดนั้น ๆ ได้ครับ อันนี้ก็ไม่ยากใช่มั้ยครับ เช่น คอร์ด D-7 และคอร์ด G7 ในกุญแจเสียง C Major สัมพันธ์กับบันไดเสียง D-Dorian และ G-Mixolydian ตามลำดับ เราก็สามารถนำแต่ละบันไดเสียงมาสร้างทำนองในขณะที่บทเพลงกำลังดำเนินอยู่บนช่วงคอร์ดนั้น ๆ ได้ 

แต่สิ่งที่ทำให้ดนตรีแจ๊สน่าสนใจขึ้นมาอีกก็คือ ดนตรีแจ๊สสามารถที่จะมองเพลงเป็นช็อตต่อช็อตตามคอร์ดที่กำหนดไว้ได้ด้วย ยกตัวอย่างเช่น ขณะที่เพลงดำเนินอยู่บน ‘คอร์ด G7’ หากมองภาพรวมกว้าง ๆ ว่าเป็นเพลงในกุญแจเสียง C Major และคิดแบบ Diatonic, คอร์ด G7 นี้จะต้องสัมพันธ์กับบันไดเสียง G-Mixolydian แต่… หากมองเฉพาะจุด เป็นช็อต เฉพาะตรง คอร์ด G7 เราสามารถหาบันไดเสียงอื่น ๆ ที่สัมพันธ์กับคอร์ด G7 นอกเหนือจาก Diatonic มาใช้ได้อีกมากมาย หรือพูดอีกอย่างก็คือ บันไดเสียงอะไรก็ได้ที่สามารถสร้างคอร์ด G7 ได้ ไม่ว่าจะบันไดเสียง G-Phrygian Dominant, G-Altered, G-H/W Diminished ฯลฯ ใช้ได้หมด

III. Chromatic Scale

อันนี้ไม่มีอะไรซับซ้อน ทุกคนคงรู้จักบันไดเสียงโครมาติกนะครับ นี่ก็เป็นวัตถุดิบอีกอย่างหนึ่งที่ใช้ได้ดีเลย เป็นวัตถุดิบที่เป็นพื้นฐานสุด ๆ ของการ Outside ที่หลาย ๆ คนอยากทำเพราะรู้สึกเท่ (เท่จริง 555) แต่ก่อนจะไปแบบแอดวานซ์ ก็เริ่มจากสิ่งที่ง่ายที่สุดก่อน ซึ่งก็คือบันไดเสียงโครมาติกนี่แหละครับ เพราะแน่นอนว่าการใช้บันไดเสียงโครมาติก ยังไงก็ต้องเจอโน้ตนอกคอร์ดนอกกุญแจเสียงโผล่มาอย่างแน่นอน

สำหรับผู้เริ่มต้น ก็แค่ระวังโน้ตเริ่มต้นกับโน้ตปลายทางที่เราจะเข้าหาก็พอครับ แค่เลือกโน้ตตอนเริ่มต้นกับโน้ตปลายทางให้เหมาะสม ระหว่างทางที่มันดำเนินเป็นโครมาติกไปก็ไม่ต้องคิดอะไรมาก ให้คิดว่าบันไดเสียงนี้เป็นตัวเชื่อมสวย ๆ ระหว่างโน้ตแรกกับโน้ตที่เราจะมุ่งไป

IV. Rhythmic Idea

วัตถุดิบสุดท้ายคือ Rhythmic idea ครับ เราสามารถที่จะเล่นกับจังหวะที่หลากหลายได้ แม้เป็นโน้ตเดียวกัน โครงสร้างแบบเดียวกันเป้ะ แต่แค่เปลี่ยนรูปแบบของจังหวะ ด้วยการเปลี่ยนค่าโน้ตบ้าง ใช้ตัวหยุดมาเสริมบ้าง ก็ทำให้สิ่งที่เหมือนเดิม ฟังไม่เหมือนเดิมได้แล้วครับ

เพียงแค่เรานำวัตถุดิบทั้ง 4 อย่างที่นำเสนอไป มาประกอบร่างคลุกเคล้าเข้าด้วยกัน ก็สามารถสร้างสรรค์ประโยค วลี เรื่องราว ได้อย่างหลากหลายแล้วครับ

อย่างที่บอกตั้งแต่ต้นว่า จริง ๆ เชื่อว่าหลาย ๆ คนก็ใช้กันอยู่เป็นปกติอยู่แล้ว แต่หวังว่าเนื้อหานี้จะช่วยให้เรามองสิ่งที่เคยใช้นั้นมันดูง่ายขึ้น มีหลักยึดเกาะให้ช่วยสร้างสรรค์ทำนองใหม่ ๆ ได้ง่ายขึ้นนะครับ ลองดูครับ ✌︎

ขอบคุณที่อ่านมาจนจบนะครับ!
ไว้จะทยอยแนะนำเกร็ดอื่น ๆ อีกเรื่อย ๆ ครับ

yo23takahashi